Ubezpieczenie społeczne duchownych

na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887)

I. Ubezpieczenie duchownych, którzy nie są pracownikami w rozumieniu ustawy

Obowiązek ubezpieczenia

• Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są duchownymi (art. 6 ust. 1 pkt 10), czyli duchowny oraz członek zakonów męskich i żeńskich Kościoła Katolickiego, innych kościołów i związków wyznaniowych, z wyjątkiem alumnów seminariów duchownych, nowicjuszów, postulantów i juniorystów, którzy nie ukończyli 25 roku życia (art 8 ust. 1 pkt 13). Czyli, w przypadku duchowieństwa diecezjalnego, podlega każdy duchowny (biskup, prezbiter, z wyjątkiem diakona, który jest alumnem) oraz każdy alumn (także diakon) po ukończeniu 25 roku życia.
• Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym. (art 12. ust. 1)
• Obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają duchowni - od dnia przyjęcia do stanu duchownego do dnia wystąpienia z tego stanu (art. 13 pkt 10).
• Dobrowolne ubezpiecznie emerytalne i rentowe przysługuje obywatelom polskim wykonującym pracę za granicą w podmiotach zagranicznych (np. praca dla Polonii) oraz alumnom seminariów duchownych, nowicjuszom, postulantom i juniorystom do ukończenia 25 roku życia (art. 7 ust. 3 i 5).

Zgłoszenie do ubezpieczenia

• Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych duchownych należy do samego duchownego (jest on także płatnikiem) (bez pośrednictwa kurii diecezjalnej) (art. 36 ust. 3) w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia (art. 36 ust. 4), z wyjątkiem duchownych, którzy ubezpieczają się na zasadach dobrowolności, na podstawie art. 7 ust. 3 i 5. W tym ostatnim przypadku termin wybiera sam duchowny (art. 36 ust. 5). W przypadku niezgłoszenia w terminie zgłoszenia dokonuje z urzędu Zakład (art. 37 ust. 1).
• W związku z wejściem w życie nowej ustawy każdy duchowny jest obowiązany dokonać zgłoszenia do dnia 31 stycznia 1999 r. (art. 107 ust. 2).
• Wraz ze zgłoszeniem do ubezpieczenia duchowny jest zobowiązany dokonać zgłoszenia płatnika składek (art. 43 ust. 2, 3 i 4). O zmianach danych podanych w zgłoszeniu należy powiadamiać Zakład w terminie 14 dni od zaistnienia tych zmian (art. 44).
• W tym samym terminie (7 dni) duchowny jest zobowiązany do zawarcia umowy z otwartym funduszem emerytalnym (art. 39 ust. 1). Termin ten nie obowiązuje w pierwszych miesiącach funkcjonowania nowego systemu. W tym okresie zawarcie umowy jest obligatoryjne dla duchownych urodzonych po 31 grudnia 1968 r. (termin - do 30 września 1999 r.) (art. 111 ust. 1 i 2), a fakultatywny dla duchownych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. (termin - do 31 grudnia 1999 r.) (art. 111 ust. 3 i 4). Starsi - nie mogą korzystać z tych funduszy.
• Duchowny w przypadku wygaśnięcia tytułu do ubezpieczeń społecznych jest obowiązek zgłosić ten fakt w ciągu 7 dni od daty zaistnienia tego faktu (art. 36 ust. 11).

Podstawa wymiaru składek

• Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi kwota najniższego wynagrodzenia, ustalana przez ministra właściwego do spraw pracy na podstawie art 774 Kodeksy pracy (art. 18 ust. 4 pkt 5). Na wniosek duchownego podstawa ta może zostać podwyższona (art. 18 ust. 11), jednak nie może w skali roku kalendarzowego przekraczać kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy, określonego w ustawie budżetowej (art. 19 ust. 1). Kwoty te stanowią ubruttowione kwoty wynagrodzeń z roku 1998 (art. 110 ust. 4). Kwota ta od dnia 1 stycznia 1999 r. wynosi 650 zł i od niej nalicza się składki ubezpieczeniowe.
• Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe (art. 20 ust. 1), jednak bez górnego ograniczenia (art. 20 ust. 2).

Wysokość składek

• Stopy procentowe składek wymiaru wynoszą (art. 22):

a) 19,52 % podstawy wymiaru - na ubezpieczenie emerytalne, z tym, że 7,3 % postawy wymiaru odprowadzana jest przez Zakład do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego, a 1 % podstawy wymiaru na Fundusz Rezerwy Demograficznej, b) 13,00 % podstawy wymiaru - na ubezpieczenia rentowe, c) 2,45 % podstawy wymiaru - na ubezpieczenia chorobowe, d) od 0,40 % do 8,12% (w 1999 r. - 2,03% - art. 121) podstawy wymiaru - na ubezpieczenia wypadkowe.

• Łącznie stopa procentowa wynosi od 35,37 % do 43,09 % (w roku 1999 - 37,00 %).
• Z tej kwoty w przypadku duchownych opłacających składki od podstwy minimalnej:

a) na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe (art. 16 ust. 10): - 20 % pokrywa sam duchowny, - 80 % pokrywa Fundusz Kościelny lub - 100 % pokrywa Fundusz Kościelny w przypadku misjonarzy w okresach pracy na terenach misyjnych (według interpretacji Zakładu dotyczy to zarówno misjonarzy, jak i duszpasterzy Polonii); b) na ubezpieczenie wypadkowe w całości pokrywa sam duchowny (art. 16 ust. 11).

• W przypadku podwyższenia podstawy wymiaru składki duchowny sam pokrywa składkę od kwoty przekraczającej kwotę najniższą. Może to także uczynić instytucja diecezjalna (art. 18 ust. 11).
• Wysokość składki oblicza sam duchowny (jest on jednocześnie ubezpieczonym i płatnikiem) (art. 46 ust. 1).
• Składki mają zostać wpłacone w terminie do 12 dnia następnego miesiąca (art. 47 ust. 1 pkt 1).
• Wraz ze składką duchowny jest obowiązany przesyłać do Zakładu deklarację rozliczeniową, ilekroć zmienia się wysokość podstawy (i składki) oraz za grudzień każdego roku (art. 46 i 47 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2, 3, 6, 11).

II. Ubezpieczenie duchownych, którzy są pracownikami w rozumieniu ustawy (pozostają w stosunku pracy)

• Obowiązkowym ubezpieczeniem podlega duchowny z tytułu stosunku pracy. Może dobrowolnie, na swój wniosek, zostać objęty ubezpieczeniem z tytułu pozostawania w stanie duchownym według zasad jak w p. I (art. 9 ust. 1).
• Duchowni prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniom z tytułu tej działalności.